Spinoza en psychologie

Als psycholoog en coach in het Oude Centrum in Den Haag ben ik op verschillende manieren met psychologische boeken over Spinoza in aanraking gekomen zoals Spinoza en de vreugde van het inzicht van Kees Schuyt en het werk van Nico Frijda over emoties, dat mij sterk heeft beïnvloed.

Daarnaast woon en werk ik in Den Haag in het Oude Centrum, waar ik betrokken ben bij verschillende activiteiten op het gebied van natuur en stadsvergroening. In dit verband loop ik zeer regelmatig langs het Spinozahuis, het Spinozabeeld op de Paviljoensgracht, langs de Spinozapoort en langs het grafmonument bij de Nieuwe Kerk.

Als ecopsycholoog voel ik me ook door mijn bewondering en liefde voor de natuur met Spinoza verbonden.

Het Oude Centrum van Den Haag, waar ik woon en werk, was ook de laatste woonplaats van Benedictus de Spinoza (1632–1677). Hij bracht hier de laatste jaren van zijn leven door. Juist in deze periode voltooide hij zijn belangrijkste werk.

Van alle psychologen die over emoties hebben geschreven, heeft de Nederlander Nico Frijda (1927–2015) mijn denken het sterkst gevormd (zie ook hier). Dat ik op deze blog over Spinoza en psychologie juist bij hem begin, is geen toeval. Frijda heeft zich zijn leven lang met Spinoza ingelaten, en tot in zijn laatste werk voelde hij zich met de filosoof verwant. Wie Spinoza en de moderne emotiepsychologie naast elkaar wil leggen, kan nauwelijks een betere gids vinden.

Op mijn coaching-blog schreef ik over Lisa Feldman Barrett en de geconstrueerde emotie. Daar dook, achter de hedendaagse emotiewetenschap, een veel oudere figuur op: Baruch Spinoza. Dit onderwerp werk ik hier verder uit.

Barretts kernclaim is dat een emotie een lichamelijke toestand is, samen met een idee (cognitie) van de betekenis van die toestand. Dit concept bracht Spinoza al in 1677 in kaart, in het derde deel van de Ethica. In deze blog kijk ik naar wat hij precies onder een affectus verstond. Ook bekijk ik waarom die zeventiende-eeuwse omschrijving verrassend dicht bij de moderne emotiewetenschap ligt, en waar de twee juist verschillen.